Het boeddhisme
Het boeddhisme is een verzamelnaam die hier in het Westen is ''bedacht'' voor een brede reeks levensbeschouwelijke en spirituele stromingen die uitgaan van de leer van de Boeddha. Daarmee past de benaming dan wel goed in het rijtje van de vier grote wereldgodsdiensten christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme, maar feitelijk is het geen ''godsdienst'' omdat boeddhisten geen god of goden kennen die hemel en aarde besturen.
Het boeddhisme is een individueel pad van beoefening en spirituele ontwikkeling dat leidt naar inzicht in de ware aard van het leven. Dit houdt automatisch in dat de mens de ware aard van het leven niet kent. Die onwetendheid is de bron van lijden voor alle levende wezens en de Dharma – de leer van de Boeddha - biedt een uitweg uit de cyclus van dood en wedergeboorte (reïncarnatie) waar ieder van ons in gevangen zit.
''Boeddha'' is op zich ook geen eigennaam, maar een titel uit het Sanskriet. Het betekent letterlijk ''hij die volledig ontwaakt is'' en verwijst naar het hoogste niveau van bewustzijn dat een mens kan bereiken. Zo iemand heeft dan alle positieve kwaliteiten ontwikkeld en alle negatieve kwaliteiten overwonnen. Een Boeddha is alwetend en gebruikt zijn wijsheid & mededogen om alle levende wezens te helpen. Maar een Boeddha is geen almachtige god in de zin van de joods-christelijke traditie en ook niet de schepper van het universum.
Ieder mens heeft in aanleg de potentie om de verlichting te bereiken en zelf een Boeddha te worden. Op basis van de inzichten van de Boeddha, zelfanalyse en meditatie kunnen we ons stap voor stap ontwikkelen op het spirituele pad. En al lukt het dan misschien niet om in dit leven de verlichting te bereiken, we kunnen in ieder geval proberen een beter mens te worden en minder schade toe te brengen aan onszelf en anderen.

Wie was de Boeddha
De (historische) Boeddha leefde zo''n 2500 jaar geleden in Noord-India - het huidige Nepal. Zijn naam was Siddharta Gautama. Hij was de zoon van een koning en als prins voorbestemd om zijn vader op te volgen. Hij leefde aangenaam in de beschermde omgeving van het hof en had weinig contact met de wereld daarbuiten.
Toen hij voor het eerst buiten het paleis kwam, zag hij een zieke; de keer daarna iemand die heel oud was en de derde keer zag hij een dode. Voor het eerst in zijn leven realiseerde hij zich dat lijden, oud worden en sterven onontkoombaar zijn. Dat besef raakte de prins diep en hij besloot te onderzoeken of hij de oorzaken hiervoor kon vinden en opheffen.
Tot grote teleurstelling van zijn vader verliet hij het pales. Eerst legde hij zich als monnik toe op meditatie bij twee spirituele meesters, maar daarmee kreeg hij geen antwoord op zijn vragen. Daarna koos hij voor een leven in afzondering en probeerde 6 jaar lang door vasten tot een dieper inzicht te komen. Toen hij op een dag een kom rijst kreeg van een jong meisje, realiseerde hij zich dat ook zelfpijniging hem geen bevrijding zou brengen. Hij begreep dat het beter was om uitersten juist te vermijden en een middenweg te vinden tussen genieten van het leven en zichzelf zaken te ontzeggen.
Die nacht ging hij onder een vijgenboom zitten mediteren, aan de oever van een riviertje. Hij was vastbesloten een antwoord te vinden op zijn vragen. Na lange tijd mediteren kreeg hij een diep inzicht, hij overzag al zijn vorige levens, begreep de ware aard van de werkelijkheid en zag hoe het lijden kan worden opgeheven.
Daarmee werd hij de (historische) Boeddha en legde de grondslag voor het boeddhistische pad dat ieder mens kan volgen.

Verspreiding
Vanaf dat moment - in de zesde eeuw voor Christus - heeft het boeddhisme zich verder ontwikkeld en door heel Azië verspreid; van Tibet tot Japan en van China tot Indonesië. De vele richtingen en stromingen hebben zich deels aangepast aan de cultuur en gebruiken in die landen. Deze tolerantie past ook bij het karakter van het boeddhisme; het nodigt uit, legt niet op en is zich altijd bewust van de waarde van andere inzichten.
Toch staat de essentie van de leer van de Boeddha altijd centraal in alle stromingen en richtingen. Deze fundamenten zijn vastgelegd in de Vier Edele Waarheden en het Achtvoudig Pad.

De Vier Edele Waarheden

1. Er is lijden
2. Het lijden heeft een oorzaak
3. Het lijden kan worden opgeheven
4. Er is een pad naar het einde van het lijden

Niets in dit leven blijft; alles is vergankelijk. Er is ook niets dat onafhankelijk kan bestaan en alles is met elkaar verbonden. Dit geldt ook voor onszelf - wat wij ''ik'' noemen, verandert voortdurend. En zelfs zozeer dat je je kunt afvragen of er wel een ''ik'' is. Een gegeven dat we maar moeilijk kunnen aanvaarden. Daarom proberen we te vluchten in alle aangename ervaringen van deze wereld en grijpen we naar schijnzekerheden. Maar ook die bieden geen soelaas.
Pas als we inzien dat onze verlangens zelf de oorzaak zijn van onze problemen, kunnen we onszelf bevrijden. En het Achtvoudig Pad van de Boeddha biedt hier een pragmatische aanpak voor.

Het Achtvoudig Pad

  • Het juiste inzicht
  • De juiste intentie
  • De juiste spraak
  • Het juiste handelen
  • De juiste wijze van levensonderhoud
  • De juiste inzet
  • De juiste aandacht
  • De juiste concentratie

Het Achtvoudig pad sluit aan op de Vier Edele Waarheden; het is de manier waarop we ons kunnen vrijmaken van het ''verlangen naar geluk'' en stap voor stap dichterbij het geluk zelf komen.
In de eerste twee stappen zien we onze situatie onder ogen en besluiten we onszelf en anderen geen schade meer te berokkenen, of in ieder geval zo min mogelijk.
Stap drie tot en met vijf gaat over hoe we hiernaar kunnen leven. Nagaan of wat je wilt bereiken wel ''zuiver'' is en echt de moeite waard. In woord en daad je best doen om zo goed mogelijk te leven.
De laatste drie stappen geven richting aan de mentale inspanningen die het pad vereist. Negatieve patronen veranderen is niet altijd even gemakkelijk en vraagt om een grondige en eerlijke zelfanalyse. Daarnaast is een goede concentratie nodig om inzicht te krijgen in de ware aard van de werkelijkheid en dit ook te laten beklijven. Als we onze geest trainen tijdens meditatie, kunnen we ons spiritueel verdiepen. Zo openen we de deur naar de bevrijding van onszelf en anderen.

English