Dzogchen_text

Verklarende woordenlijst van boeddhistische namen en termen

Je Tsongkhapa
Lama Tsongkhapa (1357-1419) was de grondlegger van het gedachtegoed van de Gelup-traditie. Dit is de traditie binnen het Tibetaans boeddhisme, waartoe ook Jewel Heart behoort. Je Tsongkhapa was de belangrijkste hervormer in de geschiedenis van het Tibetaans boeddhisme. De uiteenzetting van de stadia van het pad naar verlichting (de Lamrim) is zijn beroemdste werk.

Soetrayana
Bij het Soetrayana ligt de nadruk op het verzamelen van oorzaken voor een resultaat (Boeddhaschap) dat in de toekomst ligt. Soms wordt het Soetrayana ook wel eens het voor-tantrische pad van het boeddhisme genoemd. Het leidt tot het bereiken van de Verlichting door het beoefenen van de Zes Perfecties: vrijgevigheid, ethische discipline, geduld, vreugdevolle inzet, concentratie en wijsheid. Deze zes worden ook wel de Zes Paramitas of Deugden genoemd. Men gaat ervan uit dat het beoefenen van dit pad zo’n drie eonen duurt.

Vajrayana
Het Vajrayana is een stroming binnen het boeddhisme. Vajrayana is Sanskriet en betekent 'diamanten voertuig'. Vajrayana wordt ook wel het tantrische boeddhisme of Tantrayana genoemd. Het doel van het Vajrayana is het bereiken van het Boeddha-schap tijdens dit leven om in die hoedanigheid alle andere, voelende wezens naar de verlichting te kunnen leiden. In het Vajrayana wordt het toekomstige Boeddha-schap als uitgangspunt genomen. Dat wil zeggen dat het ontwaken (het Boeddha-schap) niet ergens ver weg in de toekomst ligt, maar dat het hier en nu aanwezig is. Het Vajrayana pad werkt met symboliek en visualisaties en heeft een veel directere methode om het Boeddha-schap te bereiken. In het Vajrayana nemen rituelen en initiaties een belangrijke plaats in.

Yidam
Het woord Yidam is Tibetaans en betekent letterlijk: 'vaste geest'. Hiermee wordt een meditatie Godheid bedoeld; een Deity. Dit is een mannelijke of vrouwelijk figuur (afbeelding) die een bepaald aspect of kwaliteit belichaamt van de volledig Verlichte. Visualisatie van deze Yidam helpt de beoefenaar hierop te focussen waarmee hij zijn concentratie traint en zich steeds meer kan identificeren met deze kwaliteit. Een Yidam is een verlichte, symbolische verschijningsvorm van een zuivere kwaliteit. Yidam wordt vaak gezien als een verbinteniswezen tussen de mens en zijn Verlichting. In die hoedanigheid wordt een Yidam gezien als een meditatie-Boeddha.

Gelek Rimpoche
Gelek Rimpoche (1937-2017) behoort tot de Gelugpa traditie en is de grondlegger en inspirator van Jewel Heart.

Manjushri
Manjushri is zowel een Boeddha (verlicht wezen) als een Bodhisattva (een wezen dat naar verlichting streeft) en is een verschijnningsvorm van Vairocana (de Boeddha van spiegelende wijsheid). Manjushri behoort samen met Avalokitesvara en Vajrapani tot de drie grote Bodhisattva's. Avalokiteshvara is een Bodhisattva van groot mededogen. In het Tibetaans wordt hij Chenrezig genoemd. Vajrapani is een Bodhisattva van compassie in toornige vorm. Hij vertegenwoordigt de kracht en de vaardigheid van handelen.

Manjushri draagt in zijn rechterhand een zwaard om de onwetendheid te doorsnijden en tegelijkertijd als een fakkel licht in de duisternis te brengen. De rechterhand is een aanduiding van de werkwijze of methode van Manjushri. In zijn linkerhand, symbool voor de wijsheid, draagt hij het boek van allesdoordringende wijsheid. Het boek verwijst meestal naar de Prajnaparamita of Hartsoetra.

Tantra
In het Tibetaans boeddhisme duidt ‘Tantra' op een samenhang van verschillende soorten teksten; die samen een continuüm of vormen. De Tibetaanse traditie onderscheidt vier Tantraklassen:
1. Kriya-Tantra (handelingscontinuüm)
2. Charya-Tantra (uitvoeringscontinuüm)
3. Yoga-Tantra
4. Anu-Yoga-Tantra (hoogste Yoga Tantra)

Documentaire ‘De diamant en de slijpsteen’

In het boeddhisme zijn oorsprong en overleveringslijn van groot belang. Deze documentaire laat zien waar de oorsprong van Jewel Heart Nederland ligt: in de ontmoeting van twee bijzondere mensen aan het begin van de jaren tachtig in India. Gelek Rimpoche, een van de laatste leraren die nog is opgeleid in de oude boeddhistische traditie van Tibet, en Hélène van Hoorn, filosofe en links activiste in de jaren zeventig, die vanuit haar worsteling met existentiële levensvragen op zoek ging naar een spiritueel pad.

De overeenkomsten tussen hen zijn opvallend: beiden scherpzinnig intellectueel, nieuwsgierig, het debat niet schuwend, rebels, eigenzinnig, tegen de stroom in, maar desondanks toegewijd, met een tomeloze inzet om anderen te helpen en niet aflatend op zoek naar... Of zoals Hélène het zo mooi kon zeggen: “jezelf uiteenzetten met...”. Eigenschappen en waarden die ook kenmerkend en van belang zijn voor Jewel Heart als organisatie en sangha, voor nu en voor de toekomst.

De documentaire “De diamant en de slijpsteen” is te verkrijgen in het Jewel Heart centrum in Nijmegen (bijdrage in de kosten € 12,50). Je kunt hem ook bestellen door een bijdrage in de kosten van 15 euro (inclusief € 2,50 verzendkosten) over te maken naar Jewel Heart onder vermelding van ''De diamant en de slijpsteen''. Je krijgt de DVD dan thuisgestuurd. Voor de bankgegevens: zie contact.

Logo Jewel Heart

De naam Jewel Heart is gekozen omdat het hart staat voor liefdevolle warmte die elk mens nodig heeft om te kunnen bestaan en juweel verwijst naar het zuivere innerlijke wezen van elk mens. Door te accepteren dat ons leven uitermate waardevol en kostbaar is en door ontplooiing van onze kwaliteiten, zal innerlijke vrede toenemen en zal ons handelen in het teken komen staan van liefdevolle zorg voor anderen. Hieraan is het werk van het instituut gewijd.

Het beeldmerk van Jewel Heart is opgebouwd uit drie onderdelen:

  1. het draaiende juwelen wiel,
  2. de lotus
  3. de vlam.

Het wiel staat voor de drie juwelen: Boeddha, Dharma en Sangha.

  • Boeddha staat voor ons vermogen tot verlichting.
  • Dharma is de spirituele ontwikkeling in ieder van ons.
  • Sangha is de gemeenschap van hen die wijsheid hebben bereikt en ons tot gids dienen.

De lotus groeit vanuit het slijk, maar blijft niettemin zelf zuiver.
Op diezelfde manier zijn ook wij in staat uit te stijgen boven ons gewone zelf en ons handelen te verrijken met liefde en mededogen.

De vlam staat voor het vuur der wijsheid, dat alle belemmeringen verteert en inzicht brengt.

Geschiedenis van Jewel Heart

Hélène van Hoorn was een van de eerste westerse leerlingen van Gelek Rimpoche.

Eerst kreeg ze onderricht van hem in India, maar toen hij haar verzocht terug te gaan naar Nederland om voor haar moeder te zorgen, wist ze hem te over te halen hier les te komen geven voor een aantal van haar vrienden en bekenden.

Uit deze bezoeken en de daaruit voorkomende studiegroepen groeide de organisatie ''Jewel Heart Nederland''.

De documentaire: "De diamant en de slijpsteen" is ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van Jewel Heart Nederland gemaakt en geeft een goed beeld van de geschiedenis. (zie andere kolom op deze pagina).

Afbeelding Je Tsong Khapa

Boeddhisme

Er zijn verschillende Boeddhistische stromingen, zie Wikipedia 'Boeddhistische stromingen'.

Binnen Jewel Heart wordt Tibetaans Boeddhisme be-oefend, wat valt binnen de Vajrayana stroming, zie Wikipedia 'Tibetaans Boeddhisme'.

Binnen het Tibetaans Boeddhisme zijn er 5 hoofd scholen waarbij Jewel Heart de Gelug school aanhangt, die rond 1385 is opgericht door Tsongkhapa, zie Wikipeda 'Gelug'.

De Gelug  is de jongste school, de Dalai Lama maakt hier ook deel van uit.